Wat bij inbreuk op een auteursrecht

Het auteursrecht biedt een verregaande bescherming en dit zonder enige vereiste tot registratie. Maar hoe concretiseert u uw rechten? Of, wanneer u geen auteur bent, wanneer kan men u betichten van een inbreuk op het auteursrecht?  

Hierna volgt een overzicht van uw mogelijkheden, een aantal belangrijke aandachtspunten en de risico's in functie van uw positie, met name of u:

  1. zelf auteur bent en een inbreuk vaststelt
  2. beschuldigd wordt van inbreuk
     

U bent auteur

Bent u auteur en wordt u geconfronteerd met een inbreuk op uw auteursrecht, dan wenst u de onmiddellijke stopzetting van deze inbreuk te bekomen.

Ga echter niet overhaast te werk en neem geen initiatieven alvorens advies in te winnen. 

Bent u zich immers wel voldoende bewust van de draagwijdte van uw rechten? Kan u uw auteursrecht wel bewijzen? En zit er geen addertje onder het gras, bijvoorbeeld omdat de 'inbreukmaker' zich kan beroepen op een uitzondering op het auteursrecht?

Concreet stellen zich minstens de volgende vragen:

  1. Kan ik mijn auteursrecht bewijzen?
  2. Kan ik de inbreuk bewijzen?
  3. Hoe kan ik de inbreuk doen stoppen en kan ik mijn schade recupereren?
  4. Met welke uitzonderingen moet ik rekening houden?
     

1. Kan u uw auteursrecht bewijzen?

Alvorens initiatieven te nemen om de beëindiging van een inbreuk te bekomen, moet u uiteraard zeker zijn dat u recht in uw schoenen staat. U wenst immers geen slapende honden wakker te maken...

Zo zou tijdens een procedure wel eens kunnen blijken dat u helemaal geen auteursrechten kan opeisen. In een 'worst case scenario' kunnen de rollen zich zelfs omkeren: de andere partij slaagt erin aan te tonen dat zij de houder is van de auteursrechten op het werk.

Dit lijkt ver gezocht (U weet immers toch zelf wel wat u heeft gecreëerd, niet?), maar het is een probleem dat toch regelmatig voorkomt. Een praktijkvoorbeeld verduidelijkt dit probleem:

Stel een man werkt als designer bij een Belgisch bedrijf "FurnitureDesign", gespecialiseerd in het ontwerp en de productie van meubelen. Hij ontwerpt heel wat stoelen, waarvan slechts enkele in productie gaan. Al zijn schetsen bewaart hij zowel op het werk als op de computer thuis, want hij werkt geregeld van thuis. Indien de arbeidsovereenkomst van deze werknemer niet uitdrukkelijk voorziet in de overdracht van de auteursrechten op zijn ontwerpen naar de werkgever, dan wordt de werknemer wettelijk geacht de houder te zijn van de auteursrechten op deze schetsen.

Veronderstel dat de arbeidsovereenkomst inderdaad niet voorziet in dergelijke overdracht, dat de werknemer het bedrijf verlaat en
"FurnitureDesign" enkele jaren later wordt overgenomen door een andere Belgische vennootschap. De voormalige werknemer werkt intussen bij een concurrerend bedrijf en maakt er gebruik van de schetsen en tekeningen die hij reeds bij zijn vorige werkgever had gemaakt. De nieuwe werkgever blijkt wél enthousiast over ontwerpen die bij de vorige werkgever de productie niet haalden en brengt op basis van deze schetsen en met de toestemming van de werknemer een nieuwe stoel op de markt. 

De overnemer van "FurnitureDesign" stelt vast dat de nieuwe stoel van haar concurrent verdacht veel lijkt op de schetsen die zij in haar bezit heeft sinds de overname van "FurnitureDesign" en wenst dat haar concurrent de verkoop stopzet op grond van de auteursrechten die zij meent op de schetsen te hebben. Intussen start zij ook zelf de productie en verkoop van identieke stoelen op grond van de schetsen uit haar archief. Het ontwerp blijkt immers een absolute hit...

Abstractie makend van andere factoren en clausules die een rol kunnen spelen, zal het de overnemer van "FurnitureDesign" zuur opbreken indien hij (gerechtelijke) initiatieven zou nemen om de productie en verkoop van zijn concurrent stop te zetten. In een procedure zou immers blijken dat hij nooit de auteursrechten op de schetsen heeft verkregen...

De kaarten liggen natuurlijk niet altijd zo complex als hier geschetst, maar steeds geldt het principe 'haast en spoed is zelden goed':

  1. Bent u immers wel de rechtmatige erfgenaam van de auteur?;
  2. Is het geërfd auteursrecht nog geldig?
  3. Heeft u bij de creatie van uw werk niet zelf een aantal originele elementen overgenomen uit het werk van een derde?
  4. Bevat uw arbeidsovereenkomst geen clausule die bepaalt dat u uw auteursrechten overdraagt aan uw werkgever?
  5. ...

Een correct juridisch advies laat u alvast toe om op korte termijn uw rechten en slaagkansen in te schatten. Neem gerust contact op, ik help u graag verder.
 

2. Kan u de inbreuk bewijzen?

U moet niet alleen uw eigen rechten bewijzen, u zal ook de inbreuk van de andere moeten kunnen aantonen. Wanneer u een inbreuk vaststelt, verzamelt u daarvan dus zo snel als mogelijk bewijsmateriaal.

Hoe u de inbreuk zal trachten te bewijzen en welke kosten u wenst te dragen om dergelijk bewijsmateriaal te verzamelen, zal in grote mate afhangen van de ernst en omvang van de inbreuk en de wijze waarop deze wordt gepleegd.

Enkele voorbeelden verduidelijken dit:

  • Uw foto's of teksten worden zonder uw toestemming gebruikt op een website?
    Een gedateerde afprint van deze pagina zou kunnen volstaan als bewijs van inbreuk;
     

  • Uw muziek wordt zonder uw toestemming gebruikt op een webpagina of in een reclamespot?
    Hier biedt een eenvoudige afprint uiteraard geen soelaas. In dit geval kan een beroep worden gedaan op een gerechtsdeurwaarder die een proces-verbaal van vaststelling opmaakt.

    Alvorens de gerechtsdeurwaarder te raadplegen, wint u best advies in omtrent de omvang en wijze van vaststelling. Op die manier kan de gerechtsdeurwaarder gericht te werk gaan en het voor u meest geschikt bewijsmateriaal vergaren. Neemt u gerust contact op indien u hierover meer informatie wenst.

  • U heeft een ernstig vermoeden dat een derde een inbreuk pleegt, maar u heeft onvoldoende bewijsmateriaal...
    Hier biedt de procedure 'beslag inzake namaak' u beste kans om de inbreuk voldoende te bewijzen en de door u geleden schade te begroten. Deze procedure heeft tot doel u het bewijs te verschaffen van het bestaan en de omvang van de inbreuk en is vooral nuttig wanneer u vreest dat de inbreukmaker zal trachten om belangrijk bewijsmateriaal te doen verdwijnen.

    De procedure wordt ingeleid op eenzijdig verzoekschrift. Het volstaat dat u aantoont dat:

    • het door u ingeroepen auteursrecht 'ogenschijnlijk' geldig is; en

    • dat er aanwijzingen zijn van een inbreuk of van een risico op inbreuk

U hoeft dus geen effectieve inbreuk te bewijzen. Het bewijs van een vermoeden volstaat!

Wordt het beslag inzake namaak toegekend, dan zal de Voorzitter van de Rechtbank van Koophandel een deskundige aanstellen met de opdracht alle voorwerpen, werkwijzen, werktuigen en/of documenten te beschrijven die toelaten de namaak of de oorsprong ervan aan te tonen.

Het beslag inzake namaak biedt u het voordeel dat de inbreukmaker zal worden verrast. De deskundige zal immers onaangekondigd bij hem binnenvallen om er het aanwezige bewijsmateriaal te beschrijven. Net omwille van dit verrassingseffect zal de inbreukmaker dus niet in de mogelijkheid zijn om bewijsmateriaal te vernietigen of te verbergen.
 

3. Hoe de inbreuk doen stoppen en een schadevergoeding vorderen?

Indien u auteur bent en de inbreuk kan worden aangetoond, dan kan u al dan niet in rechte bekomen dat de inbreuk wordt stopgezet en u vergoed wordt voor de door u geleden schade.

Omdat een inbreuk vaak gepaard gaat met een commercieel en imagoverlies, heeft de auteur er in de eerste plaats alle belang bij dat de inbreuk zo snel mogelijk wordt beëindigd. Lukt dit niet via een minnelijke regeling of is er geen tijd of ruimte om nog in der minne te regelen, dan kan het bevel tot stopzetting worden bekomen bij de stakingsrechter.

De stakingsrechter zetelt 'zoals in kortgeding' en kan zich enkel uitspreken over het verzoek van de auteur om de inbreuk te beëindigen. Om de inbreukmaker aan te sporen zich naar dit bevel te schikken, wordt de maatregel vaak gekoppeld aan een dwangsom. Deze procedure verloopt vrij snel ('zoals in kort geding'), terwijl de rechter toch een definitieve maatregel kan uitspreken.

De stakingsrechter kan zich echter niet uitspreken over de schadevergoeding. Om een schadevergoeding te bekomen moet een procedure ten gronde worden ingeleid. Dit gebeurt vaak gelijktijdig met de inleiding van de stakingsprocedure. De procedure ten gronde zal langer duren dan de stakingsprocedure. De te verwachten termijn hangt af van het arrondissement waar de procedure moet worden ingeleid en de werklast van de plaatselijke rechtbank.

Neem gerust contact met mij op indien u meent dat een inbreuk wordt gepleegd op uw rechten, of indien u zelf wordt beschuldigd van een inbreuk. Ik help u graag verder om met u te zoeken naar de beste oplossing voor uw probleem, minnelijk of gerechtelijk.
 

4. Uitzonderingen op het auteursrecht

In bepaalde gevallen zal de auteur zich niet kunnen beroepen op zijn exclusief recht. Hij of zij zal moeten toelaten dat een derde zijn werk of een deel ervan gebruikt.

Er bestaan heel wat uitzonderingen op het auteursrecht, waarvan de meest bekende - maar vaak ook minst begrepen - ongetwijfeld het citaatrecht is. Over het citaatrecht heersen heel wat misverstanden. Het volstaat immers niet om de naam van de auteur te vermelden om te kunnen spreken van een geldig citaat. Er zal maar sprake zijn van een geldig citaat indien het:

  • dient ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek;
  • verantwoord is door de nagestreefde niet-winstgevende doelstelling;
  • geen afbreuk doet aan de normale exploitatie van het werk; en
  • de bron - waaronder de naam van de auteur - wordt vermeld (tenzij dit onmogelijk zou zijn)

Over de invulling van deze voorwaarden is in de rechtsleer en rechtspraak reeds heel wat geschreven. Wanneer doet het citaat immers geen afbreuk aan 'de normale exploitatie van het werk'. En wat betekent dat eigenlijk, 'de normale exploitatie van het werk'?

Ook om andere redenen kan er sprake zijn van een uitzondering op het auteursrecht, bijvoorbeeld:

  1. De reproductie en mededeling aan het publiek van een fragment uit het werk of het integraal werk - met het oog op informatie - in een verslag dat over actuele gebeurtenissen wordt uitgebracht (nieuwsberichten). Op voorwaarde dat het bericht de bron vermeldt en het slechts bedoeld is om informatie te verstrekken;
     
  2. de kosteloze privé-uitvoering in familiekring;
     
  3. de kosteloze uitvoering in het kader van schoolactiviteiten;
     
  4. gedeeltelijke of integrale reproductie, met uitzondering van bladmuziek, wanneer die reproductie uitsluitend bestemd is voor privégebruik en geen afbreuk doet aan de normale exploitatie van het werk;
     
  5. de gedeeltelijke of integrale reproductie ter illustratie bij onderwijs of voor wetenschappelijk onderzoek, indien een niet-winstgevende doelstelling wordt nagestreefd, geen afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie van het werk, en de bron wordt vermeld;
     
  6. de reproductie op eender welke drager andere dan papier of soortgelijke drager, van werken, die in familiekring geschiedt, en alleen daarvoor bestemd is;
     
  7. een karikatuur, een parodie of een pastische, rekening houdend met de eerlijke gebruiken;
     
  8. de kosteloze uitvoering van een werk tijdens een publiek examen, wanneer het doel van de uitvoering niet het werk zelf is, maar het beoordelen van de uitvoerder of de uitvoerders van het werk met het oog op het verlenen van een kwalificatiegetuigschrift, diploma of titel binnen een erkende onderwijsvorm;
     
  9. de reproductie en mededeling aan het publiek van werken ten behoeve van mensen met een handicap, die rechtstreeks met deze handicap verband houden en van niet-commerciële aard zijn en voorzover het wegens de betrokken handicap noodzakelijk is, voor zover hierdoor geen afbreuk wordt gedaan aan de normale exploitatie van het werk en geen onredelijke schade wordt berokkend aan de wettige belangen van de auteur;
     
  10. etc.
     

U wordt beschuldigd van inbreuk

   Beschuldigd worden van een inbreuk is geen prettige ervaring, maar vaak ook geen reden tot paniek.


Beschuldigd worden van een inbreuk is geen prettige ervaring, maar vaak ook geen reden tot paniek.

U ontving een aangetekende brief of wordt gedagvaard omdat u wordt beschuldigd van een auteursrechtelijke inbreuk? Een allerminst prettige ervaring die heel wat stress met zich kan meebrengen. Vaak komt dergelijke beschuldiging ook totaal onverwacht, omdat men zich veelal niet bewust is van de inbreuk die men pleegt.

In het  Belgisch auteursrecht geldt immers de objectieve aansprakelijkheid.

Deze objectieve aansprakelijkheid heeft tot gevolg dat zelfs een 'inbreukmaker' die kan aantonen dat hij niet de intentie had om een inbreuk te plegen, omzichtig te werk ging en redelijke voorzorgen nam om er zich van te vergewissen dat hij geen inbreuk zou plegen en er zich niet van bewust is dat hij een inbreuk pleegt, toch aansprakelijk kan gesteld worden voor de inbreuk op de auteursrechten van een ander.

Wordt u aangesproken omwille van een inbreuk op het auteursrecht van een ander, dan kan u dus niet als argument opwerpen dat u zich niet bewust was van deze inbreuk.

Dit betekent echter niet dat u zich in geen geval kan verzetten tegen de beschuldiging van inbreuk, zelfs indien u bewust originele kenmerken aan een werk heeft ontleend:

  1. Kan de beweerde auteur zijn auteursrecht wel bewijzen?
    Misschien kan u wel aantonen dat u het werk eerder heeft gemaakt dan de auteur?
    Is de geldigheidsduur van het auteursrecht nog niet is verstreken? 
    Kan de beweerde rechthebbende wel bewijzen dat hij de rechtmatige erfgenaam is van de oorspronkelijke auteur?
    Heeft de beweerde auteur het werk niet zelf van een derde gekopieerd?
    Is de beweerde auteur geen werkgever die ten onrechte auteursrechten claimt op het werk van zijn werknemer?
    Of is de eiser een werknemer-softwareontwikkelaar die ten onrechte meent dat hij auteursrechten heeft op de software die hij voor zijn werkgever heeft gemaakt?
     
  2. Misschien kan u zich wel beroepen op één van de uitzonderingen op het auteursrecht?

Elk geschil vereist een grondig onderzoek naar de omstandigheden. Neemt u gerust contact op. In samenspraak kunnen we uw juridische positie en mogelijk verweer inschatten. Beging u een inbreuk, dat bestaat overigens meestal ook de mogelijkheid om tot een minnelijke regeling te komen.