Contracteren over auteursrechten

Waarom contracteren?

Wie auteur is, wenst zijn werk op een rendabele manier te exploiteren. Dit vereist veelal een beroep op de diensten van derden. Denk maar aan de schrijver die moet aankloppen bij een uitgever met het oog op het sluiten van een uitgavecontract, of een kunstenaar die zijn werken wenst te verkopen via een galerij.

   in een uitgavecontract moet steeds  vermeld worden uit hoeveel exemplaren de eerste oplage minimum zal bestaan.


in een uitgavecontract moet steeds vermeld worden uit hoeveel exemplaren de eerste oplage minimum zal bestaan.

Er bestaan ook specifieker samenwerkingsvormen zoals de overeenkomst waarbij een auteur zijn recht overdraagt om een werk publiekelijk bekend te maken (het 'opvoeringscontract') of de toelating om van een bestaand werk een audiovisuele bewerking te maken (het 'audiovisueel exploitatiecontract'), zoals de toestemming tot verfilming van een boek.

Soms heeft de contractuele verhouding ook betrekking op de totstandkoming van het auteursrecht. Aan wie komt immers het auteursrecht toe in een werkgevers-werknemers relatie of wanneer het werk werd gemaakt in opdracht van een ander? Kunnen vooraf afspraken gemaakt worden of bepaalt de wet aan wie het auteursrecht zal toekomen?

Stel, u investeert in de creatie van een website voor uw webwinkel. U betaalt na oplevering braaf uw factuur en gaat dan zelf aan de slag: u plaats wat foto's en voegt wat tekst toe, maar na verloop van tijd wijzigt u ook het lettertype en bent u intussen zodanig bedreven in het programmeren dat u de oorspronkelijke layout helemaal verandert, zonder uw webdesigner daarover in te lichten. Uiteindelijk blijft er van de oorspronkelijk opgeleverde look-and-feel van uw website niet veel meer over...

Mag u dit zomaar doen? U had immers toch de factuur correct betaald. Of had u toch de toestemming moeten vragen aan uw webdesigner?

Of u nu zelf auteur bent, of u wenst de auteursrechten van een ander te exploiteren, een goed contract is essentieel. Het lijkt een cliché, maar goede afspraken maken wel degelijk goede vrienden!  

Het strekt tot aanbeveling advies in te winnen over de toepasselijke wetgeving en de interpretatie van het door u beoogd contract.

Hoe contracteren?

Een goede samenwerking kan maar tot stand komen op basis van een schriftelijke overeenkomst, ook wel 'auteurscontract' genoemd.

Auteurscontracten bestaan in alle maten en gewichten, maar hebben steeds betrekking op de vermogensrechten van de auteur. In essentie handelt het gros van de auteurscontracten over het recht om het werk te reproduceren en het recht om het werk publiekelijk bekend te maken.

Het contract hoeft daarbij niet steeds de klassieke, papieren vorm aan te nemen van een overeenkomst die door beide partijen wordt ondertekend. Het kan ook gaan om algemene voorwaarden op een offerte, factuur of website.

Denk maar aan de fotograaf wiens bestelbon op de achterzijde vermeldt dat de foto's maar voor een specifiek doeleinde mogen gebruikt worden (bijvoorbeeld enkel voor reproductie in een magazine en niet op een website), of de 'pop-up' die op uw computerscherm verschijnt met het verzoek u akkoord te verklaren met de nieuwe verkoopsvoorwaarden van de webshop.

Wettelijk wordt de auteur beschouwd als de 'zwakkere contractpartij'. De wet bevat daarom tal van regels die de rechtspositie van de auteur beschermen:

  • Zo moeten overeenkomsten ten aanzien van de auteur schriftelijk worden bewezen.

    Wie bijvoorbeeld stelt dat de auteur bepaalde van zijn rechten aan hem heeft overgedragen, zal daar een schriftelijk bewijs van moeten voorleggen. Omgekeerd geldt dit niet. De auteur die meent zijn rechten aan een derde te hebben overgedragen hoeft dit niet schriftelijk te bewijzen;
     
  • Ook moeten de contractuele bepalingen steeds beperkend geïnterpreteerd 
    worden.

    Wanneer er bijvoorbeeld twijfel over bestaat of het contract dat voorziet in een recht op verfilming van een boek voor vertoning in cinemazalen ook voorziet in het recht om deze film op DVD uit te brengen, zal slechts de verfilming toegestaan zijn;
     
  • Voorts bepaalt de wet ook dat een auteurscontract steeds voor elke 
    exploitatiewijze van het werk moet bepalen welke vergoeding de auteur zal ontvangen en wat  de reikwijdte en de duur is van de overdracht. Men spreekt ook wel van de 'specificeringsplicht'.

    Zo zal een auteurscontract waarbij een schrijver het recht verleent om zijn boek te verfilmen en er tevens een luisterboek van uit te brengen, voor beide exploitatievormen afzonderlijk moeten bepalen welke vergoeding aan de schrijver zal worden betaald.
    De overeenkomst kan dus niet zomaar bepalen dat "de auteursrechten worden overgedragen. Ofwel wordt duidelijk bepaald welke specifieke vermogensrechten worden overgedragen, ofwel blijkt uit de overeenkomst voldoende de intentie om alle vermogensrechten over te dragen.
     
  • Tenslotte rust op de verkrijger van het recht om een auteursrechtelijk beschermd werk te exploiteren de effectieve plicht tot exploitatie. Zo zal de uitgever aan wie een auteur het recht verleent om zijn boek uit te geven, verplicht zijn om dit boek ook daadwerkelijk uit te brengen. Ook al wordt daarover niets vermeld in de overeenkomst.
   een opvoeringscontracht moet worden gesloten voor een bepaalde tijd of een bepaald aantal voorstellingen.


een opvoeringscontracht moet worden gesloten voor een bepaalde tijd of een bepaald aantal voorstellingen.

De wet bevat ook een aantal voorschriften voor bepaalde types van auteurscontracten: 

  • Zo moet een uitgavecontract steeds vermelden uit hoeveel exemplaren de eerste oplage minimum zal bestaan en heeft de uitgever de wettelijke plicht om minstens jaarlijks een overzicht te bezorgen van wat werd verkocht.

  • Een opvoeringscontract moet daarentegen worden gesloten voor een welbepaalde tijd of voor een bepaald aantal keer dat het werk aan het publiek bekend wordt gemaakt. De begunstigde van het opvoeringscontract heeft dan weer de wettelijke plicht om de auteur in te lichten over het programma van de openbare opvoeringen en zelfs om de overeengekomen vergoeding te wijzigen indien zou blijken dat deze niet in verhouding staat tot de inkomsten die voortvloeien uit de exploitatie van het werk.

Waarover contracteren?

Het werd reeds vermeld: auteurscontracten hebben steeds betrekking op de vermogensrechten van de auteur. Althans wanneer het de overdracht of toestemming tot exploitatie van auteursrechten betreft.

Zo kan de auteur bijvoorbeeld aan een ander toestaan om zijn werk te reproduceren en de reproducties te verkopen (denk aan het klassiek voorbeeld van de schrijver die zijn rechten overdraagt aan de uitgever).

De morele rechten kunnen daarentegen niet worden overgedragen, ook al zou de auteur daartoe zijn uitdrukkelijke toestemming geven. De auteur kan zelfs geen globale afstand doen van zijn morele rechten.

Een auteur kan dus niet contractueel bedingen dat hij zich nooit zal verzetten tegen een wijziging van zijn werk. Evenmin kan hij aan een ander de toestemming verlenen om zijn morele rechten uit te oefenen in eigen naam.

Dit betekent echter niet dat de morele rechten op geen enkele wijze het voorwerp kunnen uitmaken van een overeenkomst. Waar de auteur geen definitieve afstand kan doen van het recht om zich te verzetten tegen een wijziging van zijn werk, staat het hem vrij om contractueel te bepalen dat het een ander toegelaten is om wijzigingen aan te brengen aan zijn werk.